Yên Khương Tập viết báo Đệ nhất làng chim
Đệ nhất làng chim In Thư điện tử
Đánh giá của người dùng: / 9
DởHay nhất 
Viết báo
22:13, 03/02/2009

Ai về Lệ Mật mà coi

Người làng bắt rắn chế mồi... thay cơm.

Đó là hai câu thơ (không rõ của ai) nói về nghề bắt rắn, nuôi rắn của người làng Lệ Mật thuộc xã Việt Hưng, (thị trấn Gia Lâm, ngoại thành Hà Nội). Nhưng ngoài nghệ thuật bắt rắn, nuôi rắn như là đã "quấn vào cổ", không dứt ra được thì Lệ Mật trong tương lai, bên cạnh cái danh "đệ nhất làng rắn" sẽ còn là "đệ nhất làng... chim" nếu thú chơi chim khuyên cửa đình có lịch sử gần cả nghìn năm, vì nhiều lý do "ngủ vùi trong tro bụi thời gian" được lớp cháu con hậu sinh ngày nay khôi phục lại....

Một thú chơi tao nhã từng vang bóng một thời

Theo các cụ cao niên trong làng kể lại thì thú chơi chim và tổ chức thi chim vành khuyên ở làng có từ lâu lắm rồi. Tương truyền từ thuở đức thánh họ Hoàng, người có công khai khẩn, mở mang đất đai sang phía Tây kinh thành Thăng Long, lập nên khu Thập tam trại đã có rồi. Cụ thủ từ Nguyễn Văn Bốn, 74 tuổi kể: "Tôi nghe cha mẹ tôi kể lại ngày xưa, chính ra hội thi chim là ở đình Hạ, dựng cách đình bây giờ khoảng hơn 200 thước mét. Bây giờ thì chịu, không xác định nổi vì dấu tích xưa đã thành đồng, thành bãi, nhưng dân gian vẫn ghi nhận qua việc gọi tên một xứ đồng là ruộng Đình".
 
Cũng theo cụ thủ từ và một số cụ khác chúng tôi hỏi chuyện thì: "Từ khi đình Hạ dựng (Thế kỷ XII), làng xảy ra nhiều biến cố, đặc biệt là phong hóa bị xuống cấp nghiêm trọng. Những người phụ nữ Lệ Mật xưa vốn nổi tiếng là cần cù, chịu khó, hay lam hay làm nay bỗng nổi loạn một cách khó hiểu. Còn đàn ông thì chả còn dúng khí gì khi đã trở nên nhu nhược. Chính vì bởi một phần lý do đó gây ra nên thú chơi chim và mở hội chim không được chơi hay mở hội thi nữa nên bị ngắt quãng khá dài. Chỉ sau khi các cụ bô lão  mời được thầy Tả Ao (?) nổi tiếng ở tàu làm thầy địa lý về xem lại đất cho làng mới dần dà chơi lại chim. Tôi nghe các cụ bậc cha bậc chú xưa kể thì ngày đó thầy địa lý bên Tàu qua phán rằng "đình làng bị hỏng hướng" nên phải chuyển đi nơi khác. Nếu để đình làng nguyên vị chỗ cũ đàn ông trong làng sẽ bị điếc tai, toét mắt và phải thay đàn bà làm các việc "tề gia, nội trợ". Điều đó đồng nghĩa những thú chơi tao nhã mang nét đẹp văn hóa đặc trưng của làng sẽ không một tay nam giới nào ngó ngàng nữa chứ đừng nói gì đến chuyên mang chim đi đây đó cho bàn dân thiên hạ thưởng thức tiếng hót tuyệt vời của nó..."

 
Chủ nhiệm CLB chim vành khuyên ông Trương Bá Phụng xúc động: "Tôi nghe các cụ kể thú chơi tao nhã này của làng nức tiếng thiên hạ lắm và thu hút nhiều du khách thập phương đến thưởng lãm lắm. Hội thi chim ngày xưa của các cụ cũng định kỳ giống như ngày này chúng tôi tổ chức. Hội thi chim từ lâu đời diến ra tại làng Lệ Mật định kỳ 3 tháng một lần hội nhỏ, hội lớn là vào 22 tháng 03 âm lịch hàng năm. Tất cả các cuộc thi cũng diến ra tại cửa đình Lệ Mật chứ không sân vườn đồng bãi như một số địa phương khác mà tôi biết".

 Quang cảnh buổi giãi chim tại đình làng Lệ Mật

Ông Phụng, người luôn trong vai trò trưởng ban giám khảo của những cuộc thi chim dù chỉ mang "tầm cỡ làng xã" kể qua không khí và thể lệ một cuộc thi chim của các cụ xưa mà ông được nghe: "Sau một hồi trống giong cờ mở, trước cửa đình giải thưởng treo sẵn, những lồng chim được treo lên sào đều tăm tắp. Tất cả các lồng thi đều là lồng cao và lồng chim không bịt nóc và che đĩa, căng dây. Cuộc thi sẽ diễn ra trong 3 tuần hương chia làm 3 vòng, mỗi vòng thi là một tuần hương: Vòng 1: chọn ra các chú chim líu trên 3 lần vào tiếp vòng sau. Vòng 2: chọn ra 8 chú chim líu nhiều nhất vào thẳng và 10 chú chim đấu lọai lấy 2 .thời gian đấu loại là 10phút chọn ra 2 trong 10 chú chim vào vòng 3. Vòng 3: 10 chú chim sẽ chọn ra các giải nhất, nhì ba và 2 khuyến khích. Những chú chim nào chênh nhau 3 lần líu sẽ đấu trực tiếp với nhau. Kết thúc cuộc thi giải thưởng nếu quy ra vật chất không đáng bao nhiêu mà cái quan trọng chính là trong tất cả mọi người đều cảm thấy lòng mình thanh thản, vinh dự và tự hào vì không và đang cố gắng "không bỏ rơi" thú chơi tao nhã được sinh ra từ chính làng mình".
 
Nghề chơi cũng lắm công phu
 
Ngày nay, mỗi buổi sáng thứ 5 và chủ nhật hàng tuần (và những tháng mùa đông) và hầu hết các buổi chiều (vào những tháng mùa hè), cổng đình làng Lệ Mật lại tấp nập chào đón những chú chim từ những hội viên "CLB chim vành khuyên" của làng mang đến. Sát của đình, những hội viên CLB chim vành khuyên sẽ nối những cây sào vào với nhau trên một hàng giá đỡ rồi cởi áo lồng đưa chim lêm giãi. Giải thích cho chúng tôi nghe thế nào là "giãi chim", ông Trương Bá Phụng, chủ nhiệm CLB nói: "Giãi chim là một cái lệ và chỉ giãi ở đình làng. Tôi từng được các cụ xưa truyền lại là muốn giãi chim hiệu quả phải mang đến chính đình để lấy khí thiêng. Việc giãi chim không thể một con hai con mà những ai có chim tham gia vào CLB cứ nhằm ngày đã định thì phải mang chim đến. Khi chim được cởi áo lồng, đã định chỗ trên sào, chúng bắt đầu giao tiếp với nhau, tự hót "so tài cao thấp" với nhau. Việc còn lại của các hội viên là ngồi lặng im, thật tập trung như những vị giám khảo để "thẩm âm", phân giọng. Qua đó, biết được con nào sẽ lọt vào "topten" còn nào cần phải được huấn luyện kỹ hơn nhằm có được con bộ chim ưng ý nhất mới thôi..."

 Ông Trương Bá Phụng

Một điều đặc biết ông Phụng ít nói với ai chính là dù chơi hay thi thố thì chim của các hội viên làng Lệ Mật cũng chỉ độc một loại. Đó là chim vành khuyên. Hỏi vì sao lại vậy, ngần ngừ mãi ông Phụng mới nói nhỏ như sợ các hội viên khác nghe thấy: "Mỗi loài chim hót đều có giọng riêng - đặc trưng cho từng loài. Họa mi có giọng vang dội, kiêu ngạo trong khi cu đất có giọng trầm buồn sâu lắng. Sơn ca với giọng hót kiêu hãnh còn chim vành khuyên lại líu lo du dương diệu kỳ... Chúng tôi chỉ chơi vành khuyên vì thứ đó là loại chim mà các cụ xưa của làng đã và chỉ chơi và mang ra thi thố mỗi khi đến dịp hội làng. Với lại, giống chim vành khuyên cũng rất dễ kiếm và cũng dễ nuôi. Nó thích trái chín có vị ngọt hoặc cào non. Cào cào non thì ở Lệ Mật có đầy ngoài bãi, có chăng chỉ việc đi dợt và cho tắm nước, tắm nắng là tốn thời giờ nhất. Tuy nhiên, tiếng líu mê hồn của chúng sẽ đền bù thỏa đáng cho bạn. Đó cũng chính là cuộc" chinh phục" sòng phẳng. Vậy nên, cẩm nang của mọi người trong làng này nói chung và những người có vành khuyên trong CLB nói riêng là: nhất nắng, nhì kèo, tam nuôi, tứ dợt..."
 
Lệ Mật sẽ còn là đệ nhất làng ... chim
 
Ông Phụng tỏ ra "hơi bị buồn" khi kể cho chúng tôi nghe về đôi ba lần xách chim đi đọ tiếng hót ở một vài làng trong địa bàn Hà Nội: "Chim mình cũng vành khuyên. Chim họ cũng vành khuyên. Ấy vậy mà không hiểu sao chim chim mình lạ đất lạ bạn thế nào vào cuộc thi cứ cướng cánh, cứng mỏ, líu lo được vài tiếng rồi "tự thua". Qua tìm hiểu và nghe lỏm mới biết mình vẫn còn nghiệp dư lắm, để huấn luyện được một con vành khuyên "mặt trơ trán bóng" không bạt hồn bay vía khi vào cuộc thi cũng phải có nghề hẳn hoi chứ chẳng chơi". Hiện CLB chim vành khuyên của ông ông có đến gần 100 thành viên, mỗi thành viên có ít nhất 3 lồng chim. Thành viên  nhỏ nhất là 13 tuổi, già nhất là 73 tuổi. Nghe đồn Tết năm con trâu này, Hội chim vành khuyên Hà Nội sẽ tổ chức thi tiếng hót chim vành khuyên ông Phụng tỏ ra quyết tâm lắm. Chính vì vậy mà hàng ngày ông vẫn cuốc bộ đi khắp làng, đến từng nhà hội viên "thăm hỏi chim" qua đó truyền lại những kinh nghiệm quý mà ông tích lũy được qua những lần "mang chim đi đọ xứ người" và qua sách báo ông đọc được. Ông Phụng tự tin: "Chúng tôi đang và rất phấn khỏi trước sự tiến bộ không ngừng của những con vành khuyên CLB đang có. Tất nhiên, về chuyên môn chúng tôi không am hiểu một cách sâu sắc vì chỉ mới cùng nhau khôi phục lại thú chơi của cha ông được dăm năm nay. Chúng tôi muốn chứng minh với các làng, các xã, thậm chí là liên tỉnh thấy rằng làng Lệ Mật ngoài danh "đệ nhất làng rắn" còn là "đệ nhất làng... chim vành khuyên có tiếng hót vàng đã từng vang danh thiên hạ gần 1000 năm qua".

Báo Đời sống  Gia đình - Xuân Kỷ Sửu
 

[+]
  • Increase font size
  • Decrease font size
  • Default font size